Τι είναι ο φόβος και από που πηγάζει; Γιατί υπάρχουν οι θρησκείες και γιατί κάποιοι τις πολεμούν; Γιατί να είναι κανείς άθεος;

Στα ακόλουθα κείμενα θα αποπειραθώ να εξερευνήσω τις αλληλένδετες σχέσεις του φόβου με τις θρησκείες και τον αθεϊσμό. Δεν είμαι αυθεντία σε κανένα από αυτά τα θέματα. Είμαι απλά ένα άτομο που το έχουν απασχολήσει πολύ τέτοιου είδους αναζητήσεις.

Επιλέγω να ξεκινήσω την προσέγγισή μου με τον Φόβο, και ο λόγος είναι απλός:

Είμαι άθεος και για την ακρίβεια άθρησκος. Παλιότερα ήμουν θρησκευόμενος. Στο μέλλον μπορεί να αλλάξω πάλι… Πάντα όμως, από όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, φοβόμουν, συνεχίζω να φοβάμαι και θα φοβάμαι μέχρι τέλους. Αυτό δεν αλλάζει. Κάτι που ισχύει για την συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που έχουν πατήσει στη γη. Ο Φόβος μας συνδέει και χαράσσει την κοινή μας πορεία πάνω σε αυτόν τον κόσμο. Για αυτό και θα τολμήσω να τον ορίσω εξ αρχής… Τόσο για τις ανάγκες των κειμένων που θα ακολουθήσουν, όσο και γιατί νιώθω ότι τον κατέχω…

 

Περί Φόβου

 

Ο Φόβος είναι ένας και μοναδικός ακόμα και εάν εμφανίζεται στον καθένας μας με τρόπο διαφορετικό και ένταση κυμαινόμενη.

Είναι το συναίσθημα που μας προκαλεί η ανικανότητά μας να συμβιβαστούμε με το αναπόφευκτο του θανάτου.

Ένας που έχει ακροφοβία φοβάται μην πέσει και σκοτωθεί· αυτός που φοβάται τα αεροπλάνα τρέμει στη σκέψη του ατυχήματος· όποιος φοβάται τις γάτες ή τα σκυλιά ανησυχεί σε υπέρμετρο βαθμό για τις σωματικές βλάβες που δύνανται να του προκαλέσουν, ωσάν να του απειλούν την ίδια του τη ζωή.

Μέχρι εδώ καλά, θα μου πείτε … Μας λες τα αυτονόητα, τι γίνεται όμως όταν μιλάμε για μορφές φόβου των οποίων ο συσχετισμός με το θάνατο είναι ελάχιστα ή και καθόλου ευδιάκριτος; Πώς γίνεται να συνδέσουμε τον φόβο κάποιου που παίζει σκάκι, μπιλιάρδο και οποιοδήποτε άλλο, παντελώς ακίνδυνο, παιχνίδι, με την ανικανότητα του να αποδεχτεί το αναπόφευκτο του θανάτου; Ή ακόμα και αυτού που δεν μπορεί να συγκρατήσει μία φυσική του ανάγκη σε δημόσιο χώρο;

Δυστυχώς η απάντηση στα τελευταία ερωτήματα απαιτεί από μέρος μου να μακρηγορήσω. Θα προσπαθήσω όμως να γίνω όσο πιο συνοπτικός και περιεκτικός μπορώ.

Είναι αλήθεια ότι στη ζωή αυτή ένα πράγμα είναι σίγουρο· πως γεννιόμαστε με σκοπό, να μεγαλώσουμε σε έναν κόσμο ως επί το πλείστον εχθρικό, να επιβιώσουμε και να διαιωνίσουμε τα γονίδιά μας. Κάτι τέτοιο, τουλάχιστον, επιτάσσει το ένστικτο μας. Δεν μπορούμε επίσης να απαρνηθούμε το γεγονός ότι είμαστε όντα κοινωνικά και αποτελεί ζωτική μας ανάγκη το κοινωνικό σύνολο που μας περιβάλλει να μας αποδεχτεί, να προσφέρει μία χείρα βοηθείας και να μας εντάξει στους κόλπους του —από τις πρώτες μέρες τις ζωής μας.

Δυστυχώς η ένταξή μας στο κοινωνικό σύνολο δεν αποτελεί status quo για κανένα. Πρόκειται για μία κατάσταση άκρως δυναμική και ευμετάβλητη που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ικανότητες που έχουμε να επιδείξουμε αλλά και από αυτά που έχουμε να προσφέρουμε ως αντάλλαγμα. Είναι μία σκληρή πραγματικότητα που αργά ή γρήγορα όλοι μας συνειδητοποιούμε με τον καλό ή με τον άσχημο τρόπο. Όσο αδυνατούμε να επιδείξουμε ή να προσφέρουμε κάτι ουσιαστικό, απομακρυνόμαστε από τους κόλπους του Συνόλου και η κοινωνική μας αποδοχή εκτρίβει.

Έτσι λοιπόν φτάνουμε σιγά-σιγά στην απάντηση των ανωτέρω ερωτήσεων…

Όταν κάποιος, λοιπόν, παίζει ένα απαιτητικό αλλα ακίνδυνο παιχνίδι —όπως σκάκι, μπιλιάρδο κλπ.— γνωρίζει εξαρχής πως μπαίνει σε μια διαδικασία επίδειξης μιας σειράς αξιοζήλευτων χαρισμάτων που πολλές φορές κρίνονται απαραίτητα για την εύρυθμη λειτουργία του κοινωνικού συνόλου. Για αυτό πολλές φορές διακρίνουμε έντονη την αγωνία και τον φόβο στο πρόσωπο μεγάλων σκακιστών κατά τη διάρκεια παγκοσμίων τουρνουά. Διότι πολύ απλά γνωρίζουν ότι τυχόν πρωτιά οδηγεί στην παγκόσμια αναγνώριση της νοημοσύνης τους· ένα χάρισμα δυνατό να τους κάνει αποδεκτούς στο παγκόσμιο κοινωνικό σύνολο και φυσικά να κάνει πολύ πιο εύκολη την επιβίωση τους.

Εντάξει, αλλά τι γίνεται με αυτόν που δεν μπορεί να συγκρατήσει τη φυσική του ανάγκη; Γιατί να τρέμει τόσο πολύ τον εξευτελισμό; Και πώς συνδέεται αυτό με τον θάνατο;

Όλοι γνωρίζουμε ότι το ανωτέρω χαρακτηριστικό αποτελεί ίδιον των μικρών παιδιών τα οποία, δια κοινής αποδοχής, θεωρούνται ανίκανα να επιβιώσουν από μόνα τους. Όσο μεγαλώνουν, ένα από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνουν είναι να συγκρατούν την «ανάγκη» τους. Όπως καταλαβαίνετε η επίδειξη ανικανότητας από ένα «μεγάλο παιδί» στο να συγκρατήσει την «ανάγκη» αυτή δεν είναι και η καλύτερη ένδειξη προόδου για χάρη του κοινωνικού συνόλου.

Από εκεί και πέρα το κάθε άτομο ερμηνεύει διαφορετικά τις επιταγές και τις απαιτήσεις του Συνόλου. Για κάποιον μπορεί να μην είναι τόσο σπουδαίο το να γίνει παγκόσμιος πρωταθλητής στο σκάκι ή το να ελέγχει τις «ανάγκες» του, για κάποιον άλλον όμως μπορεί να είναι. Όλα όμως γυρίζουν γύρω από τον ίδιο άξονα όσον αφορά τον φόβο.

Όσο δεν συμβιβαζόμαστε με την ιδέα του Θανάτου πάντοτε θα υπάρχει κάτι που θα μας τον θυμίζει και θα μας προκαλεί Φόβο.

Και πάντα θα προσπαθούμε να απαλλαγούμε από αυτόν με κάθε τρόπο!

 

Advertisements